Rolnictwo ekologiczne zyskuje na znaczeniu jako odpowiedź na rosnące wymagania konsumentów i konieczność ochrony środowiska. Zdobycie statusu rolnika ekologicznego wymaga przejścia przez określone procedury, spełnienia rygorystycznych kryteriów oraz uzyskania odpowiedniej certyfikacji. Poniższy artykuł przybliża kluczowe etapy procesu, niezbędne warunki prawne oraz praktyczne wskazówki dla wszystkich zainteresowanych przejściem na model zrównoważonej produkcji rolnej.
Warunki prawne i definicje rolnictwa ekologicznego
Podstawą prowadzenia gospodarstwa ekologicznego jest znajomość unijnych i krajowych przepisów, przede wszystkim rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 dotyczącego produkcji ekologicznej. W Polsce nadzór nad wdrażaniem tych przepisów sprawuje Ministerstwo Rolnictwa oraz upoważnione jednostki certyfikujące. Każdy przyszły rolnik ekologiczny musi:
- zapoznać się z definicją rolnictwa ekologicznego i obowiązującymi normami;
- spełnić warunki w zakresie prowadzenia upraw i hodowli zwierząt bez użycia GMO;
- zapewnić minimalny okres konwersji gleby, czyli przejścia z rolnictwa konwencjonalnego na ekologiczne;
- wybrać jednostkę certyfikującą, z którą podpisze umowę o kontrolę i certyfikację.
Okres konwersji wynosi zwykle od 2 do 3 lat, w zależności od rodzaju uprawy lub hodowli. W tym czasie nie wolno stosować zakazanych środków ochrony roślin ani konwencjonalnych nawozów.
Procedura uzyskania certyfikacji rolnika ekologicznego
1. Wybór jednostki certyfikującej
Na terenie kraju działa kilka autoryzowanych jednostek, akredytowanych przez Polskie Centrum Akredytacji. Przy wyborze warto zwrócić uwagę na:
- zakres usług i doświadczenie w certyfikacji danego typu produkcji;
- koszty kontroli i wydania certyfikatu;
- terminowość przeprowadzania wizyt kontrolnych.
2. Złożenie wniosku i dokumentacja
Proces administracyjny rozpoczyna się od złożenia wniosku do wybranej jednostki. Konieczne dokumenty to:
- plan gospodarowania obejmujący plan nawożenia i ochrony roślin;
- ewidencja pól, obszarów łąk i pastwisk wraz z opisem historii użytkowania;
- dane dotyczące zwierząt i literatury weterynaryjnej (jeśli dotyczy hodowli);
- oświadczenie o przestrzeganiu wymogów dotyczących stosowania środków ochrony roślin.
Po weryfikacji dokumentów jednostka certyfikująca ustala termin wizyty kontrolnej na gospodarstwie.
3. Kontrola na miejscu
Wizytator sprawdza zgodność prowadzonych praktyk z wymaganiami. Oceny podlegają:
- stosowane nawozy naturalne i materiały organiczne;
- system płodozmianu i struktura zasiewów;
- zagospodarowanie odpadów i recykling;
- zdrowie i dobrostan zwierząt.
Po pozytywnej kontroli wydawany jest certyfikat rolnictwa ekologicznego ważny przez rok. Ważne jest, aby rolnik przygotował się na coroczne kontrole, które potwierdzą utrzymanie standardów.
Finansowanie i programy wsparcia
Rolnicy ekologiczni mogą korzystać z różnych źródeł wsparcia finansowego:
- dopłaty bezpośrednie do upraw ekologicznych;
- programy rolno-środowiskowo-klimatyczne;
- fundusze promocji produktów ekologicznych;
- środki z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).
Warunkiem uzyskania dotacji jest posiadanie ważnego certyfikatu oraz prowadzenie ewidencji wymaganej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Programy PROW oferują wsparcie na zakup sprzętu, modernizację budynków inwentarskich oraz szkolenia z zakresu rolnictwa ekologicznego.
Korzyści i wyzwania rolnictwa ekologicznego
Przejście na produkcję ekologiczną niesie ze sobą wiele korzyści:
- wyższa cena za produkty na rynku bioprodukcji;
- zwiększone zaufanie konsumentów ceniących jakość i naturalność;
- pozytywny wpływ na środowisko – poprawa bioróżnorodności i stanu gleby;
- możliwość współpracy z sieciami handlowymi specjalizującymi się w produktach eko.
Do najważniejszych wyzwań należą:
- konieczność precyzyjnego planowania płodozmianu i optymalnego wykorzystania żyznych zasobów gleby;
- ograniczone spektrum dostępnych środków ochrony roślin;
- dłuższy okres konwersji zanim osiągniemy pełne plony ekologiczne;
- konkurencja cenowa ze strony produktów konwencjonalnych.
Praktyczne porady dla początkujących
Aby zwiększyć szanse na sukces w rolnictwie ekologicznym, warto:
- rozpocząć konwersję na niewielkim fragmencie gospodarstwa i stopniowo rozszerzać produkcję;
- uczestniczyć w szkoleniach i warsztatach organizowanych przez ośrodki doradztwa rolniczego;
- nawiązać współpracę z lokalnymi grupami producentów ekologicznych;
- monitorować rozwój upraw za pomocą prostych narzędzi – map, analiz gleby i obserwacji przyrodniczych;
- wdrażać innowacyjne rozwiązania, takie jak kompostery czy systemy uprawy pod osłonami.